Wat te doen als je kindermishandeling vermoedt

Analyseer je vermoedens

Het vermoeden dat een kind in je omgeving mishandeld wordt komt niet zomaar uit de lucht vallen. Bedenk voor jezelf goed waarom je dit vermoeden hebt. Je zult je verhaal waarschijnlijk nog een aantal keer moeten doen aan verschillende instanties, dus het is verstandig om voor jezelf op een rijtje te zetten waar je vermoeden vandaan komt en of je hier bepaalde bewijzen voor hebt. Nederlands Jeugd instituut: 'Mishandelde kinderen zenden vaak, zonder het zelf te weten, signalen uit. Het gaat daarbij om lichamelijke signalen en om gedrag van het kind. Ook aan het gedrag van de ouders is soms te merken dat er iets scheef zit. Hiervoor zijn een aantal signaallijsten opgesteld die je kunnen helpen om een beter inzicht te krijgen.

Trek aan de bel

Wacht niet af tot je 'echte' bewijzen vindt: dan kan het al te laat zijn. Trek daarom tijdig aan de bel. Het Nederlands Jeugd instituut adviseert je, wanneer je je zorgen maakt over een kind, contact op te nemen met het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK). Hier kun je je vermoedens met een deskundige bespreken en informatie inwinnen over acties die je kunt ondernemen. Dit kan volledig anoniem: je hoeft je naam of de naam van het kind niet te noemen en je hoeft ook niet te zeggen op welke manier je met het kind te maken hebt. Dit gesprek is er in eerste instantie alleen op gericht om jou te adviseren. Het is bovendien vertrouwelijk. Bij sterke vermoedens kun je het AMK in actie laten komen en een onderzoek starten. Het AMK wint dan informatie in over de gezinssituatie van het kind. Door met de ouders te praten, maar ook door bijvoorbeeld contact te zoeken met de school of huisarts. Indien nodig regelt het AMK hulp. Ook kan het voorkomen dat het AMK aangifte doet bij de politie. Als er een onderzoek wordt geopend, kan het AMK de identiteit van de melder prijsgeven aan de ouders.

Maak gebruik van je recht op anonimiteit

Ouders willen over het algemeen weten van wie de melding van kindermishandeling afkomstig is en zullen er veel aan doen om erachter te komen wie de melder is. Hierom geven veel organisatie de naam van de melder prijs, mits daarvoor toestemming gegeven is. Denk er goed over na of je hiervoor toestemming wilt geven. In de meeste gevallen zullen ouders je niet dankbaar zijn en in sommige gevallen kun je misschien zelfs represailles verwachten. Wettelijk gezien heb je recht op anonimiteit ten opzichte van de ouders. Aarzel niet om hier gebruik van te maken, maar houd wel het belang van het kind in de gaten. Het NJi: 'Uit ervaring is gebleken dat anonieme meldingen het vertrouwen van ouders in hun omgeving kunnen schaden en voor grote problemen zorgen.' Anoniem blijven is dus niet altijd de beste oplossing, maar denk wel goed na voor je je gegevens doorgeeft!

Bied hulp

Soms kan een gezin zo in de problemen zijn geraakt, dat ook een stimulerende, sociale omgeving al een positieve invloed kan hebben. Bied daarom je hulp aan. Hierdoor kun je niet alleen 'van binnen' bekijken of je vermoedens kloppen, maar je kunt wellicht ook je steentje bijdragen aan een verlichting van de druk binnen het gezin. Wat de juiste vorm van hulp is verschilt per gezin, maar je kunt op kleine manieren helpen door bijvoorbeeld altijd vriendelijk te groeten, de (mogelijk mishandelde) kinderen eens wat vaker bij jouw kinderen te laten spelen, of eens te helpen met de boodschappen. Zo geef je tevens de indruk dat het kind er niet alleen voor staat en dat jij een oogje in het zeil houdt.

Houd een vinger aan de pols

Kindermishandeling kun je als buitenstaander vaak enkel aan de kaak stellen, niet oplossen. Hou daarom na het indienen van je melding ook een vinger aan de pols bij de instanties. Vraag regelmatig of er al vorderingen zijn en aarzel niet om eventuele nieuwe ontwikkelingen door te geven.

Schakel de school in

Wanneer je het idee hebt dat er geen ontwikkelingen worden gemaakt, kun je altijd nog de school waar het kind op zit inschakelen. Het is aan te raden om dit pas te doen als je echt geen andere mogelijkheid ziet: niet iedere school beschikt over een protocol om met mogelijke gevallen van kindermishandeling om te gaan, waardoor een school niet altijd op de juiste manier met de melding omgaat. De school heeft echter wel de mogelijkheid om het kind goed in de gaten te houden én de ouders eventueel uit te nodigen voor een gesprek. Hiermee kan weer belangrijke informatie vergaard worden voor de betrokken instanties.

Blijf doorgaan

Vanwege de gevoelige aard van kindermishandeling, kan het zijn dat je regelmatig het idee hebt dat je niets opschiet. Geef op zulke momenten niet op, maar bedenk waar je het voor doet: het kind. Een mishandeld kind kan een leven lang last houden van bijvoorbeeld een dramatisch gebrek aan zelfvertrouwen, waardoor het niet goed kan functioneren. Het NJi: 'Kindermishandeling verstoort een gezonde ontwikkeling en leidt vaak tot blijvende schade.' Wanneer je nu vol blijft houden tot er een oplossing is, zullen jij én het kind daar later alleen maar blij mee zijn!

Do's

• Doe iets: je vermoeden is ergens op gebaseerd, dus maak dat op de juiste manier kenbaar
• Ga voorzichtig te werk, het belang van het mogelijk mishandelde kind staat voorop

Don'ts

• Ga niet overhaast te werk, maar zorg voor duidelijke bewijzen
• Confronteer de ouders niet zomaar; mogelijk vererger je dan de situatie van het kind
• Denk niet automatisch dat je overdrijft: in Nederland worden ruim 107.000 kinderen mishandeld!

Signalen van kindermishandeling

Lichamelijke signalen kind 0-12 jaar

·         Onverklaarbare blauwe plekken, kneuzingen, schaafwonden en botbreuken

·         Krab-,bijt-, of brandwonden

·         Littekens

·         Slechte verzorging betreft kleding, voeding en hygiëne

·         Onvoldoende geneeskundige/tandheelkundige zorg

·         Ontwikkelingsachterstanden( cognitief, motoriek, spraak, taal en emotioneel)

·         Psychosomatische klachten zoals buikpijn, misselijkheid en vermoeidheid

·         Genitale of anale verwondingen

·         Jeuk, uitslag of infectie bij vagina of anus

·         Opvallende vermagering of juist dikker worden

·         Telkens terugkerende urineweginfecties of problemen bij het plassen

·         Niet zindelijk worden  (bij 4 jaar)

·         Afwijkende groei- of gewichtscurve

·         Het kind gedijt niet goed

·         Het kind komt steeds in andere ziekenhuizen of bij andere artsen

·         Houterige manier van bewegen ( benen, bekken ‘op slot’ )

·         Pijn bij lopen en/of zitten

·         Overdraagbare aandoening

·         Slaapproblemen

·         Voeding/eetproblemen

Extra voor 12 – 18 jaar

·         Zwangerschap

·         Abortus

·         Vertraagd intreden van de puberteit

·         Anorexia/boulimia

Sociaal-emotionele en gedragssignalen

·         Extreem zenuwachtig, gespannen, angstig of boos

·         Teruggetrokken gedrag

·         In zichzelf gekeerd, depressief

·         Kind is bang voor de ouder(s)

·         Plotselinge verandering in gedrag

·         Veel aandacht vragen op een vreemde manier

·         Niet leeftijdsadequate kennis, gedrag of omgang met seksualiteit

·         Vastklampen of juist veel afstand houden

·         Angst of schrikreacties bij onverwacht lichamelijk contact

·         Zelfverwondend gedrag

·         Overijverig

·         Jong of ouwelijk gedrag

·         Stelen, brandstichting of vandalisme

·         Altijd waakzaam

·         (angst) voor zwangerschap

·         Lichaam stijf houden bij optillen

·         Angstig bij verschonen

·         Extreem verantwoordelijkheidsgevoel

·         Niet spelen met andere kinderen ( vanaf 3 jaar)

·         Afwijkend spel ( met thema’s die kunnen wijzen in de richting van kindermishandeling)

·         Snel straf verwachten

·         Gebruik van alcohol of drugs

·         Agressieve reacties naar andere kinderen

·         Geen interesse in speelgoed/ spel

Extra voor 12 – 18 jaar

·         Suïcidaal gedrag

·         Anorexia/boulimia

·         Weglopen van huis

·         Crimineel gedrag

·         Verslaafd aan alcohol/drugs

·         Prostitutie

·         Relationeel geweld

Extra signalen bij meisjes m.b.t. loverboys

·         Vermoeid en vermagerd

·         Stemmingswisselingen

·         Seksueel wervend gekleed

·         Automutilatie

·         Ineens veel geld en dure spullen

·         Verschillend gedrag vertonen in verschillende situaties

·         Steeds minder binding met thuis; veel op straat

·         Veel problemen/ruzie thuis

·         Andere meisjes werven voor prostitutie of escortservice

·         Tatoeages( met een mannennaam)

·         Drugsgebruik

·         Schoolverzuim/spijbelen

·         Sporen van lichamelijk geweld

Typische kinderopvang signalen

·         Regelmatig te laat gehaald/gebracht

·         Geen of weinig belangstelling van de ouders voor (belevenissen of ontwikkeling van) het kind

·         Zich niet willen uitkleden voor het slapen

·         Niet verschoond willen worden

·         Knijpen, bijten of haren trekken van een ander kind

·         Kind wordt onverzorgd gebracht ( bv. Een hele volle luier, ongewassen of hongerig)

·         Kind wordt onverwacht uitgeschreven zonder afscheid

Typische onderwijssignalen

·         Leerproblemen

·         Taal- of spraakproblemen

·         Plotselinge drastische terugval in schoolprestaties

·         Faalangst

·         Hoge frequentie schoolverzuim ( zonder duidelijke reden)

·         Altijd heel vroeg op school zijn en na schooltijd op het schoolplein blijven

·         Tegelmatig te laat op school komen

·         Geheugen- of concentratieproblemen

·         Geen of weinig belangstelling van de ouders voor ( de schoolprestaties van ) het kind

·         Angstig bij omkleden ( gym, sporten, zwemmen etc.)

·         Afwijkend gedrag wanneer de ouders het kind van school halen

·         Kind wordt onverwacht uitgeschreven zonder afscheid

·         Onverzorgd naar school

·         Zonder ontbijt naar school/ geen lunchpakket

·         Ouders nemen schooladviezen niet over

·         Te hoge druk op schoolprestaties

·         Geïsoleerd van medeleerlingen

Signalen gezin

·         Onveilige behuizing

·         Onhygiënische leefruimte

·         Sociaal geïsoleerd

·         Kind gedraagt zich anders als de ouders in de buurt zijn

·         Gezin verhuist vaak

·         Gezin wisselt vaak van huisarts, specialist of ziekenhuis

·         Relatieproblemen van ouders

·         Lichamelijk/geestelijk straffen is gangbaar

·         Gezin kampt met diverse problemen

·         Regelmatig wisselende samenstelling van gezin

·         Sociaal-economische problemen; werkeloosheid, uitkering of migratie

·         Veel ziekte in het gezin

·         Geweld tussen gezinsleden ( huiselijk geweld)

Signalen van ouder

·         Schreeuwt naar een kind of scheld het kind uit

·         Troost het kind niet bij huilen

·         Reageert niet of nauwelijks op het kind

·         Komt afspraken niet na

·         Heeft irreële verwachtingen van het kind

·         Heeft ervaring met geweld uit eigen verleden

·         Staat er alleen voor en heeft weinig steun uit de omgeving

·         Weigert benodigde medische/geestelijke hulp voor het kind

·         Heeft psychische/psychiatrische problemen

·         Gedraagt zichzelf nog als een kind

·         Heeft cognitieve beperkingen

·         Vertoont negatief en dwingend gedrag

·         Belast kind met volwassen zorgen of problemen

Signalen zwangere vrouwen

·         Alcohol- of drugsgebruik

·         Roken

·         Afzijdig houden van prenatale zorg

·         Geen vaste verblijfplaats

·         Onverzorgd

·         Geïsoleerd leven

·         Geen sociaal netwerk

·         Psychische problemen

·         Een verwarde indruk

·         Onvoorbereid op bevallig en/of komst kind

·         Verbergen zwangerschap

·         Het kind niet willen

Op zich hoeven deze signalen niets te maken te hebben met mishandeling of misbruik. Ze kunnen ook wijzen op andere problemen, dus wees voorzichtig. Voor een juiste interpretatie is overleg nodig met anderen

Institutionele en structurele mishandeling

Structurele en institutionele mishandeling zijn toch wel de meest onbekende vormen van kindermishandeling. Ze vallen ook niet echt op.

Onder structurele mishandeling verstaan we de fouten in onze maatschappelijke structuur die het kind benadelen. Bijvoorbeeld:

·         gebrek aan speelruimte (bv: geen speeltuin in de buurt)

·         gevaarlijke verkeerssituatie

·         kinderen in een echtscheidingsprocedure

En zo zijn er meer fouten in de maatschappij.

Bij institutionele mishandeling wordt mishandeling binnen een maatschappelijke instelling waar kinderen verblijven, bedoeld. Bijvoorbeeld ziekenhuizen, internaten en scholen.

Tussenkomsten bedoeld om het kind te helpen, kunnen verwaarlozing of mishandeling worden. (Bv: een kind dikwijls van school of pleeggezin/kindertehuis laten veranderen)

Shaken baby syndroom

Het Shaken Baby Syndroom is een term die wordt gebruikt om de gevolgen van het door elkaar schudden van een baby/jong kind te beschrijven.
SBS (shaken baby syndroom) komt het meest voor bij kinderen onder 1 jaar, maar in een enkel geval is het ook gezien bij kinderen tot 4 jaar.
Het door elkaar schudden van baby’s kan ernstige schade toebrengen aan de hersenen van een baby/jong kind. De schade die kinderen blijvend overhouden aan extreem schudden, kan uiteen lopen van milde klachten, zoals iets moeilijker concentreren, tot in het ergste geval de dood tot gevolg hebben.
Hieronder een opsomming van afwijkingen die kunnen worden veroorzaakt door flink schudden met een baby/jong kind:

• bloedingen in beide ogen (komen bij 50-80% van de SBS slachtoffers voor)
• hersenbloedingen
• doofheid
• blindheid
• verlamming
• coma
• leerproblemen
• ontwikkelingsachterstand
• spugen
• niet kunnen slikken
• ademhalingsproblemen
• overlijden

Is SBS te genezen?

Nee, de schade die is aangericht is blijvend. Ben je getuige van het hevig schudden van een baby, of vermoed je dat je baby door elkaar is geschud, ga dan onmiddellijk naar de eerste hulp van het ziekenhuis. Ook als je zelf de dader bent van het schudden kun je het beste onmiddellijk met je kind naar het ziekenhuis gaan. Laat angst of schaamte je niet weerhouden. Snelle hulp en een snelle diagnose kunnen vaak zeer ernstige schade voorkomen. In eerste instantie kan het lijken dat het allemaal wel meevalt, je baby reageert niet wezenlijk anders. Maar jij kunt niet in de hersenen kijken. Er kan een bloeding in de hersenen zijn ontstaan of een zwelling aan het ontstaan zijn die door juist medisch ingrijpen kan worden gestopt. Daardoor kan de schade vaak ook worden beperkt. Bijna 50% van de baby’s overlijdt na ernstig door elkaar geschud te zijn, snel ingrijpen kan dit voor een deel voorkomen.

Munchhausen by proxy syndroom

Hierbij is sprake van een dader die een grote behoefte heeft aan aandacht (vaak van medisch personeel) en daarom zelf een psychische of sociale of lichamelijke afwijking/ziekte heeft bedacht, verergerd of aangebracht bij een slachtoffer, om opzettelijk artsen en anderen om de tuin te leiden, zodat die personen het slachtoffer behandelen voor een nepziekte. En zo hopen op de gewilde aandacht (van o.a. mensen met aanzien en medisch personeel).

Mbp ( munchhausen by proxy) is dus door middel van een ander, op een manipulatieve manier, aandacht trekken.

Hoe herken je Mbp?

Algemene indruk bij een Münchhausen by proxy-geval :

• Sommige kinderen lijken wel altijd wat te mankeren. Lichamelijke, maar ook psychische ziektes of antisociaal gedrag.
• Een kind heeft (medische) problemen die niet overgaan door een reguliere behandeling.
• De (medische) problemen volgen een ongewoon patroon dat telkens terugkomt. Dit patroon kan niet uitgelegd worden.
• Vaak gaat het in eerste instantie om verschijnselen die niet wetenschappelijk kunnen worden bewezen.
• De waarden van lichamelijke of laboratorium uitslagen zijn meestal erg ongebruikelijk. Ze kloppen niet met de voorgeschiedenis. Vaak zijn ze lichamelijk of klinisch onmogelijk.
• Een ziektehistorie die zelf ook ongebruikelijk is en vragen oproept.

Andere aanwijzingen dat het om Münchhausen by proxy kan gaan :

• Als ze alleen is met het kind, zorgt de moeder ervoor dat de symptomen verergeren.
• Als ze alleen is met het kind en zich onbespied waant, zal ze vaak het kind volkomen negeren.
• Wanneer het kind gescheiden wordt van de moeder verminderen of verdwijnen de symptomen.
• Als een behandeling wordt gestopt, blijken de kinderen kerngezond te zijn.
• Münchhausen by proxy-daders gebruiken in hun toneelstuk opvallend vaak (erfelijke) auto-immuun ziekten waarbij de witte bloedlichaampjes niet werken.
• Er is een familiehistorie van vergelijkbare ziekten bij broers/zussen of onverklaarbaar overlijden van broertjes/zusjes.
• De dader heeft symptomen die met haar kind vergelijkbaar zijn.
• Een ouder die een onverzadigbare behoefte lijkt te hebben aan ophemeling en/of die ervoor zorgt dat iedereen op de hoogte komt van haar talenten.
• Een ouder die wanneer haar kind een behandeling ondergaat, de aandacht naar zichzelf probeert te trekken door dramatische gebeurtenissen te rapporteren, zoals brandjes in huis, inbraak, auto-ongelukken die invloed hebben op haar familie.
• Een Münchhausen by proxy-ouder heeft vaak geen emotionele band met de andere ouder.
• De echtgenoot valt op door afwezigheid bij het bezoekuur. Zelfs wanneer het kind is opgenomen met een ernstige ziekte. Hij heeft weinig contact met dokters.

Symptomen die thuis veroorzaakt worden door de dader.

• Verwaarlozing
• Slechte voeding
• Voedseldiëten
• Uithongering waardoor kinderen niet goed groeien
• Het kind zout te eten geven waardoor het misselijk wordt
• Een echte verkoudheid wordt overdreven
• Meer, langer of andere dan voorgeschreven medicijnen geven
• Drugs toedienen
• Bloed wordt toegevoegd aan een urinemonster
• Direct geweld
• Wonden infecteren
• Letterlijk doodknuffelen (killing with kindness)

Waarom doen de kinderen dan niets?

• Ze beseffen niet dat ze mishandeld worden. Ze hebben het volste vertrouwen in de belangrijkste persoon in hun leven, hun moeder. En die zegt dat ze ziek zijn, dus dat geloven ze.
• Ze worden niet geloofd omdat wat ze zeggen, soms in tegenspraak is met de signalen die ze afgeven.
• Ze kunnen niet vertellen wat hun overkomt omdat ze nog te jong zijn.
• Ze kunnen jarenlang aan mishandeling zijn onderworpen en geloven dat dit normaal is voor het gezinsgedrag.
• Ze leven in angst voor hun moeder, die straf belooft als ze niet meewerken.
• Ze willen hun moeder niet afvallen uit angst voor de schande die dan over het gezin zou kunnen komen.
• Ze denken, dat ze door ziek te zijn, hun ouders tot last zijn. Uit misplaatst schuldgevoel doen ze alles wat hun ouders hen opdragen.

Hoe herken je mogelijk een kind dat een Mbp ouder heeft?

• Apathie, teruggetrokken gedrag, in een fantasiewereld levend;
• Erg zenuwachtig, gespannen/angstig gedrag;
• Kinderlijk gedrag;
• Snel straf verwachten;
• Opvallend veel aandacht vragen;
• Gering gevoel van eigenwaarde;
• Slechte verzorging wat betreft kleding, hygiëne en eten;
• Ontwikkelingsachterstand;
• Buikpijnklachten, vermoeidheid, lusteloosheid;
• Niet leeftijdsadequate kennis van of omgang met seksualiteit;
• Houterige manier van bewegen (benen, bekken 'op slot');
• Agressief gedrag;
• Onverklaarbare blauwe plekken en kneuzingen

Boeken en films over Mbp

·         Munchhausen by proxy;  een schreeuw om aandacht ( documentaire)

·         De belager ( film)

·         A child’s cry for help (film )

·         The X-files, the calusari ( tv serie , aflevering 45)

·         A boy’s life ( documentaire )

·         The sixth sense ( film )

·         Valse salie, kroniek voor een verscheurde jeugd ( autobiografisch boek )

·         Doodziek en springlevend ? ( boek voor de jeugd)

·         Munchhausen by proxy, gestoord ouderschap- zieke kinderen ( boek)

·         Verziekt ( roman)

·         Oppassen ( jeugdboek )

·         Engel des doods ( roman)

·         En toen was het stil ( roman)

·         Duivelsdans (roman)

·         Sophie (roman)

·         Nachtdienst ( roman)

·         Een hart van steen ( roman )